Aynı gece, aynı göğün altında iki çocuk doğdu. Biri Afrika’nın unutulmuş bir köyünde, öteki İsviçre’nin aydınlık bir şehrinde.
İkisi de ağladı. İkisi de annesinin kokusunu aradı. İkisi de aynı dünyayada çıplak, savunmasız ve günahsızdı. Ama dünya, birini kucağına alırken, diğerinin yüzüne kapılarını kapattı. Birinin beşiğinde oyuncaklar, diğerinin başucunda sinekler vardı. Birinin annesi hangi mamayı alacağını düşünürken, diğerinin annesi hangi öğünü atlayacağını hesaplıyordu.
Biri suyu sevmediği için içmedi,
diğeri su bulamadığı için büyüyemedi. Biri tabağındaki yemeği beğenmedi, diğeri boş tabağına baktı durdu hiç bir şey yiyemedi. Ve ikisinede aynı şeyi öğrettiler “hayat bir armağandır”
Kimine dolu dolu geçerken zaman
Kimine sadede ızdıraptır.
İsveç’te bir çocuk
penceresinden yağan karı izledi.
Afrika’nın kurak bir köşesinde
bir başka çocuk gökyüzünden yağmur bekledi. Biri karın yağmasını diledi, diğeri yağmurun yağması için dua etti. Tanrı’ya aynı gökyüzünden seslendiler. Ama birinin duası oyun içinken, diğerininki hayatta kalma isteğiydi. Şimdi bana söyleyin hadi,
hangi kutsal kitapta yazıyordu
bir çocuğun susuzluktan ölmesi?
Hangi felsefe açıklayabilirdi
birinin fazlası çöpe atılırken
diğerinin yokluktan toprağa düşmesi? Tokyo’da bir çocuk büyüyünce ne olacağını düşünüyordu. Doktor? Mimar? Belki de bir müzisyen…Binlerce kilometre ötede bir başka çocuk büyüyüp büyüyemeyeceğini. İşte bütün mesele buydu. Birinin geleceği seçeneklerden, diğerininki ihtimallerden ibaretti. Birine “Hayallerinin peşinden git!” dediler. Diğerine “Bugünü atlat, yeter.” Sonra çıktılar kürsülere utanmadan, bir de eşitlikten söz ettiler. Özgürlükten. İnsan haklarından. Kardeşlikten. Ne tuhaf! İnsanlık, en güzel kelimelerini çirkin gerçeklerini örtmek için kullanıyordu. Platon bir devlet düşledi, adaletin hüküm sürdüğü.
Thomas More bir ada kurdu, kimsenin aç kalmadığı.
Filozoflar yüzyıllarca durmadan
kusursuz toplumları tartıştı.
Peki ya o çocuk? O çocuk,
ütopyanın ne olduğunu bilmiyordu.
Bilmesine de gerek yoktu.
Çünkü onun ütopyası sadece bir bardak temiz suydu.
Bir dilim ekmek. Bir çift ayakkabı.
Ve sabaha sağ çıkabilmek.
Biz ütopyayı kitaplarda ararken,
o, hayatın en sıradan hakkını düşlüyordu. Sonra biri çıktı,
“Coğrafya kaderdir!” dedi.
Ne kolaydı! Ne kadar kısaydı,
ne kadar rahatlatıcı, ne kadar korkunç bir cümleydi. Sanki yoksulluğu toprak yaratmıştı.
Sanki açlığı güneş, savaşları yağmur, eşitsizliği dağlar doğurmuştu. Sanki sömürgeciliğin,
yağmalanan kaynakların, çizilen sınırların, kurulan düzenlerin
hiçbir sorumlusu yoktu.
Hayır! Coğrafyanın da hiç bir suçu yoktu. Bir çocuğun açlığı çölün kaderi değildi. Bir çocuğun ölümü
haritanın tercihi hiç ama hiç değildi.
Ve hiçbir sınır çizgisi bir insanın diğerinden daha az yaşamayı hak ettiğini söyleyemezdi. Belçika’da bir çocuk yeni ayakkabılarını giyip okula gitti. Uganda da bir yerde
bir çocuk yalınayak yürüdü. İsviçre’de bir çocuk karın içinde oynayarak büyüdü.
Birinin sırtında okul çantası,
diğerinin omzunda hayatın yükü.
Biri matematik öğrenirken, diğeri açlığın hesabını yapmayı öğrendi. Biri tarih kitaplarında savaşların nedenlerini okudu. Diğeri savaşın içinde büyüdü. Biri çocukluğunu gülerek hatırlayacak diğeri çocukluğundan geriye ne kaldığını derin derin düşünecek. Biri eski oyuncaklarına bakıp gülümseyecek, diğeri hiç sahip olamadığı şeyleri hatırlamaya çalışacak. Ve belki bir gün aynı masada oturacaklar.
Biri diyecek ki:
“Ben çocukken
dünyanın çok güzel bir yer olduğunu sanırdım.”
Diğeri cevap verecek:
“Ben çocukken
dünyanın beni neden istemediğini düşünürdüm.”
Biri yarışa başlangıç çizgisinden girmişti. Diğeri, daha doğmadan kilometrelerce geriye bırakılmıştı. Şimdi soruyorum: Bir çocuk neden doğduğu ülkenin bedelini öder? Neden bir annenin gözyaşı başka bir anneninkinden daha ucuzdur? Neden bazı çocukların ölümü dünya gündemini değiştirirken, bazılarının ölümü yalnızca bir istatistik olur? Kaç çocuk ölmelidir bir insanlık suçu sayılması için? Kaç aç karın gerekir
bir vicdanın uyanmasına?
Ve daha kaç yüzyıl medeniyet diyeceğiz bu eşitsizliğe?
Ben artık kusursuz bir dünya düşlemiyorum. Altından şehirler,
savaşsız imparatorluklar, sonsuz mutluluklar istemiyorum. Benim ütopyam çok daha küçük. Bir çocuğun doğduğu yer yüzünden
ölmediği bir dünya. Bir annenin
evladını doyuramadığı için kendinden utanmadığı bir dünya.
Bir insanın değerinin pasaportuyla, teninin rengiyle, doğduğu kıtayla
ölçülmediği bir dünya.
İşte o an bütün filozoflar susmalı.
Bütün devlet adamları. Bütün krallar. Bütün zenginler.
Çünkü hiçbir düşünce sistemi
bir çocuğun bu sorusundan
daha ağır olamaz.
Ve şimdi son kez soruyorum:
Coğrafya mı kaderdir, yoksa kader dediğimiz şey güçlülerin güçsüzlere bıraktığı miras mıdır? Bir çocuğun doğduğu yer onun mezarını da belirliyorsa, orada doğanın değil,
insanlığın bir suçu vardır.
Ve eğer bir çocuk açlıktan ölürken
başka bir yerde sofralardan yemek taşıyorsa, mesele yalnızca yoksulluk değildir.
Mesele,
birbirimizin acısına
ne kadar uzak durabildiğimizdir.
Çünkü dünya
herkesi doyuracak kadar bereketli olabilir.
Ama insanlık
Maalesef herkesi eşit görecek kadar
büyüyememiştir.
Ve unutmayın:
Bir çocuğun aç olmadığı dünya
ütopya değildir.
Ütopya,
Sadede böylesine basit bir adaleti
hâlâ hayal etmek zorunda kalmamızdan ibarettir!..